అచ్చులు, హల్లులు

నిర్వచనం Definition

అచ్చులు (స్వరాలు): ఇతర వర్ణాల సాయం లేకుండా ఉచ్చరించగల వర్ణాలు. ఉదా. అ, ఆ, ఇ, ఈ, ఉ, ఊ, ఋ, ౠ, ఎ, ఏ, ఐ, ఒ, ఓ, ఔ. వీటిలో హ్రస్వాలు (ఒక మాత్ర కాలం పట్టేవి: అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ), దీర్ఘాలు (ఎక్కువ కాలం పట్టేవి: ఆ, ఈ, ఊ, ౠ, ఏ, ఓ; చాలా పుస్తకాల్లో ఐ, ఔ లను కూడా దీర్ఘాలుగా లెక్కిస్తారు — సరిచూడాలి) ఉన్నాయి. తెలుగులో ఎ, ఒ అనే హ్రస్వ స్వరాలు కూడా ఉండడం ప్రత్యేకత.

హల్లులు (వ్యంజనాలు): అచ్చు సాయంతో ఉచ్చరించే వర్ణాలు. ఉదా. క, ఖ, గ, ఘ, ఙ; చ, ఛ, జ, ఝ, ఞ; ట, ఠ, డ, ఢ, ణ; త, థ, ద, ధ, న; ప, ఫ, బ, భ, మ; ఇవి కాక య, ర, ల, వ, శ, ష, స, హ, ళ వంటివి.

హల్లులను ఉచ్చారణ స్థానాన్ని బట్టి కంఠ్యాలు (క-వర్గం), తాలవ్యాలు (చ-వర్గం), మూర్ధన్యాలు (ట-వర్గం), దంత్యాలు (త-వర్గం), ఓష్ఠ్యాలు (ప-వర్గం) అని విభజిస్తారు. క, చ, ట, త, ప లను పరుషాలు అని, గ, స, డ, ద, వ లను సరళాలు అని (గసడదవాదేశ సంధిలో పరుషాలకు ఆదేశంగా వచ్చేవి) పాఠ్యపుస్తకాల్లో అంటారు (సరిచూడాలి).

Achulu (vowels, svaras) are sounds that can be spoken without the help of other sounds, for example a, aa, i, ii, u, uu, ru, ruu, e, ee, ai, o, oo, au. They are short (hrasva, taking one unit of time: a, i, u, ru, e, o) or long (dirgha, taking longer: aa, ii, uu, ruu, ee, oo; many books also count ai and au as long, subject to verification). A feature of Telugu is that it has short e and o as well as long ee and oo.

Hallulu (consonants, vyanjanas) are sounds spoken with the help of a vowel, for example ka, kha, ga, gha, nga; cha, chha, ja, jha, nya; ta, tha, da, dha, na (retroflex); ta, tha, da, dha, na (dental); pa, pha, ba, bha, ma; and others such as ya, ra, la, va, sha, sa, ha, la (retroflex).

Consonants are grouped by place of articulation: kanthya (the ka-group, throat), talavya (the cha-group, palate), murdhanya (the ta-group, retroflex), dantya (the ta-group, teeth) and oshthya (the pa-group, lips). The unvoiced ka, cha, ta, ta, pa are called parushalu and, in the Telugu school-grammar scheme, ga, sa, da, da, va (the letters that replace them in the gasadadava sandhi) are called saralalu (subject to verification).

ఉపయోగం Where it is used

తెలుగు లిపి నేర్చుకోవడం అచ్చులు, హల్లులతోనే మొదలవుతుంది. సంధి నియమాలు అచ్చులు, హల్లుల స్వభావంపై ఆధారపడతాయి (ఉదాహరణకు పరుషాలు సరళాలుగా మారడం, అచ్చుతో అచ్చు కలవడం). ఛందస్సులో కూడా హ్రస్వ, దీర్ఘ భేదం ముఖ్యం.

Learning the Telugu script begins with vowels and consonants. The rules of sandhi depend on the nature of vowels and consonants (for example parushalu turning into saralalu, or a vowel meeting a vowel). The difference between short and long also matters in prosody.

గమనికలు Notes

అచ్చుల, హల్లుల సంఖ్య గ్రంథాన్ని బట్టి మారుతుంది: కొన్ని పాఠ్యపుస్తకాలు పదహారు అచ్చులు అంటాయి (వాటిలో ం, ః లను కలుపుతాయి), మరికొన్ని ఋ, ౠ లు, ఌ, ౡ లను వేరుగా లెక్కిస్తాయి. హల్లులు సుమారు ముప్పై ఆరు అని చెబుతారు, లెక్కించే పద్ధతిని బట్టి కొద్దిగా తేడా ఉంటుంది (సరిచూడాలి). ఋ, ౠ, ఌ, ౡ వంటి కొన్ని అక్షరాలు ముఖ్యంగా సంస్కృత పదాల్లో, పాత రచనల్లో కనిపిస్తాయి; ఱ వంటి కొన్ని పాత అక్షరాలు నేడు వాడుకలో తక్కువ.

The count of vowels and consonants differs by book: some textbooks say sixteen vowels (counting the anusvara and visarga among them), others count the vocalic ru, ruu, lu, luu separately. Consonants are said to number around thirty-six, with a small difference depending on how they are counted (subject to verification). Some letters such as ru, ruu, lu, luu appear mainly in Sanskrit words and old writing; a few old letters such as the retroflex ra are rarely used today.