గురువు – లఘువు

నిర్వచనం Definition

తెలుగు ఛందస్సులో అక్షరాలు రెండు రకాలు: లఘువు, గురువు. లఘువును పలకడానికి ఒక మాత్ర కాలం, గురువుకు రెండు మాత్రల కాలం పడుతుందని లెక్క.

లఘువులు: అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ అనే హ్రస్వ అచ్చులు, వాటితో కూడిన హల్లులు (క, కి, కు, కె, కొ వంటివి). తెలుగులో ఎ, ఒ హ్రస్వాలు కాబట్టి అవి లఘువులు; ఏ, ఓ దీర్ఘాలు కాబట్టి గురువులు.

గురువులు: ఆ, ఈ, ఊ, ౠ, ఏ, ఐ, ఓ, ఔ అనే దీర్ఘ అచ్చులు, వాటితో కూడిన హల్లులు (కా, కీ, కే, కై, కో, కౌ వంటివి). అంతేకాక, హ్రస్వాక్షరం తరువాత సంయుక్తాక్షరం లేదా ద్విత్వాక్షరం వస్తే ఆ హ్రస్వాక్షరం గురువవుతుంది (ఉదా: "అమ్మ" లో మొదటి అక్షరం). అనుస్వారం (సున్న) లేదా విసర్గ ఉన్న అక్షరం కూడా గురువే (ఉదా: "సంపద" లో మొదటి అక్షరం).

ఉదాహరణలు (మాటలు మాత్రమే): "కమల" – మూడూ లఘువులు; "రామ" – గురువు, లఘువు; "అమ్మ" – గురువు, లఘువు; "సంపద" – గురువు, లఘువు, లఘువు.

In Telugu prosody syllables are of two kinds: laghu (light) and guru (heavy). A laghu is counted as one matra of time and a guru as two.

Laghus: the short vowels a, i, u, ru, e and o, and consonants carrying them (ka, ki, ku, ke, ko). Telugu has short e and o, so those syllables are laghu, while the long e and o are guru.

Gurus: the long vowels (aa, ee, uu, long ru, long e, ai, long o, au) and consonants carrying them (kaa, kii, kee, kai, koo, kau and so on). In addition, a short syllable followed by a conjunct or doubled consonant becomes guru (the first syllable of "amma"), and so does a syllable carrying an anusvara (sunna) or visarga (the first syllable of "sampada").

Examples (words only): "kamala" is three laghus; "rama" is guru, laghu; "amma" is guru, laghu; "sampada" is guru, laghu, laghu.

ఉపయోగం Where it is used

పద్యంలోని అక్షరాలను గురువులుగా, లఘువులుగా గుర్తించడం ఛందస్సు విశ్లేషణలో మొదటి మెట్టు. ఆ గురులఘువుల వరుసను గణాలుగా విడగొట్టి, పద్యం ఏ ఛందస్సులో ఉందో నిర్ణయిస్తారు. పద్యాన్ని రాగయుక్తంగా చదివేటప్పుడు గురువు కొంచెం సాగదీసి, లఘువు తొందరగా పలకడం వల్ల లయ వస్తుంది.

Marking each syllable as guru or laghu is the first step in analysing a verse. The resulting sequence is then split into ganas to decide which metre the verse is in. When a verse is recited with a tune, the guru is held a little longer and the laghu is passed quickly, which is what produces the rhythm.

గమనికలు Notes

ఛందశ్శాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకాలలో లఘువును "I" గాను, గురువును "U" గాను సూచించడం సాధారణం (సరిచూడాలి).

కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాలలో నియమాలకు మినహాయింపులు ఉన్నాయి: ఉదాహరణకు పాదం చివర ఉన్న లఘువును సంప్రదాయంగా గురువుగా లెక్కించవచ్చు; పదాంతంలోని హ్రస్వాక్షరం తరువాతి పదం మొదటి సంయుక్తాక్షరం వల్ల ప్రభావితమయ్యే తీరు వంటి వివరాలను ఛందశ్శాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకాలలో చూడాలి (సరిచూడాలి).

In prosody textbooks the laghu is commonly marked "I" and the guru "U" (subject to verification).

There are exceptions in special cases. For example, a laghu at the end of a line may traditionally be counted as guru, and details such as how a conjunct at the start of the next word affects a short syllable at the end of the previous word are given in prosody textbooks (subject to verification).