ఛందస్సు పరిచయం

నిర్వచనం Definition

ఛందస్సు అంటే కవిత్వానికి లయను, నిర్మాణాన్ని ఇచ్చే నియమాల శాస్త్రం. సంస్కృత సంప్రదాయంలో ఛందస్సు వేదాంగాలలో ఒకటి. తెలుగులో ఇది ముఖ్యంగా పద్యాన్ని రాయడానికి, చదవడానికి ఆధారమైన నియమాలను వివరిస్తుంది.

తెలుగు పద్యంలో ప్రతి అక్షరం గురువు లేదా లఘువు. వీటిని కొన్ని అక్షరాల సమూహాలుగా, అంటే గణాలుగా కలుపుతారు. పద్యం సాధారణంగా పాదాలుగా (పంక్తులుగా) ఉంటుంది; చాలా పద్యాలకు నాలుగు పాదాలు, ద్విపదకు రెండు. ప్రతి పాదంలో గణాల అమరిక, యతి, ప్రాస అనే నియమాలు ఉంటాయి.

ఈ నియమాల ఆధారంగా తెలుగు ఛందస్సును స్థూలంగా రెండు కుటుంబాలుగా చెబుతారు: వృత్తాలు, జాతులు.

Chandassu is the body of rules that gives poetry its rhythm and form. In the Sanskrit tradition chandas is one of the six Vedangas. In Telugu it chiefly describes the rules by which a verse (padyam) is composed and read.

Every syllable of a Telugu verse is either guru (heavy) or laghu (light). These are grouped into units called ganas. A verse is normally divided into lines (padas): most verses have four, a dwipada has two. In each line the arrangement of ganas, the yati and the prasa follow fixed rules.

On this basis Telugu metres are described broadly as two families: vruttalu and jatulu.

ఉపయోగం Where it is used

ఛందోబద్ధమైన పద్యాలు తెలుగు కావ్యాలలో, ప్రబంధాలలో, శతకాలలో, పద్యనాటకాలలో కనిపిస్తాయి. కవికి పద్యం రాయడానికి, పాఠకునికి సరైన లయతో పద్యాన్ని చదవడానికి, విద్యార్థికి పద్యాన్ని విశ్లేషించడానికి ఛందస్సు తెలిసి ఉండాలి.

ఈ విభాగంలో ఛందస్సులోని ప్రధాన అంశాలకు (గురువు–లఘువు, గణం, యతి, ప్రాస), రెండు కుటుంబాలకు, ప్రసిద్ధ ఛందస్సులకు వేర్వేరు పేజీలు ఉన్నాయి.

Metrical verse appears in Telugu kavyas, prabandhas, shatakas and verse plays. A poet needs chandassu to compose a verse, a reader to recite it with the right rhythm, and a student to analyse it.

This section has separate pages for the main parts of chandassu (guru and laghu, gana, yati, prasa), for the two families of metres, and for well-known individual metres.

గమనికలు Notes

తెలుగు ఛందస్సుపై ప్రాచీన గ్రంథాలలో కవిజనాశ్రయం (మల్లియ రేచన పేరుతో ప్రసిద్ధం), అప్పకవీయం (కాకునూరి అప్పకవి, సుమారు 17వ శతాబ్దం) పేరుపొందినవి (సరిచూడాలి). గ్రంథాన్ని, సంప్రదాయాన్ని బట్టి కొన్ని నియమాల వివరణలో తేడాలు ఉండవచ్చు; ఇక్కడ పాఠ్యపుస్తకాలలో సాధారణంగా చెప్పే రూపం ఇచ్చాం.

ఆధునిక వచన కవిత్వం ఈ నియమాలను పాటించదు.

Among the older works on Telugu prosody, Kavijanasrayam (known under the name of Malliya Rechana) and Appakaviyam (by Kakunuri Appakavi, around the 17th century) are well known (subject to verification). Treatises and schools can differ in how some rules are stated; this page gives the form commonly found in textbooks.

Modern free verse does not follow these rules.