వృత్తాలు – జాతులు

నిర్వచనం Definition

వృత్తం అంటే ప్రతి పాదంలో అక్షరాల సంఖ్య, గురులఘువుల వరుస (మూడక్షరాల గణాల నిర్ణీత క్రమం) ఖచ్చితంగా నిర్ణయించబడిన ఛందస్సు. నాలుగు పాదాలూ ఒకే విధంగా ఉంటాయి. ఉదాహరణలు: ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్దూల విక్రీడితం, మత్తేభ విక్రీడితం.

జాతి అంటే అక్షరాల వరుసను కాక సూర్య, ఇంద్ర వంటి గణాల సంఖ్యను, రకాలను బట్టి నిర్వచించబడిన ఛందస్సు. ఒకే ఛందస్సులోని రెండు పాదాలలో అక్షరాల సంఖ్య వేరుగా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణలు: కందం, ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసం, ద్విపద.

A vrutta is a metre in which the number of syllables in each line and the sequence of gurus and laghus (a fixed order of three-syllable ganas) are strictly fixed. All four lines have the same pattern. Examples: utpalamala, champakamala, sardulavikriditam, mattebhavikriditam.

A jati metre is defined not by the exact sequence of syllables but by the number and kinds of ganas, such as the surya and indra ganas. Two lines of the same verse can therefore differ in syllable count. Examples: kandam, ataveladi, tetageeti, seesam, dwipada.

ఉపయోగం Where it is used

రెండు కుటుంబాల పద్యాలూ తెలుగు కావ్యాలలో, ప్రబంధాలలో, శతకాలలో కనిపిస్తాయి. వృత్తాలు గంభీరమైన వర్ణనలకు, స్తుతులకు, భావ గాంభీర్యం కావలసిన చోట్లకు; జాతులు కథనానికి, నీతి బోధకు, సులభమైన పఠనానికి ఎక్కువగా వాడబడతాయని సాధారణంగా చెబుతారు (సరిచూడాలి). వృత్తాల పేర్లు, రూపాలు చాలావరకు సంస్కృత ఛందస్సుతో పోలి ఉంటాయి; జాతి ఛందస్సులు ఎక్కువగా తెలుగు సంప్రదాయానికి ప్రత్యేకమైనవిగా భావిస్తారు (సరిచూడాలి).

Verses of both families are found in Telugu kavyas, prabandhas and shatakas. It is generally said that vruttas are used more for grand descriptions and praise, and jati metres more for narration, moral teaching and easy recitation (subject to verification). The names and patterns of many vruttas resemble those of Sanskrit prosody, while the jati metres are generally thought of as more specific to the Telugu tradition (subject to verification).

గమనికలు Notes

కొన్ని పాఠ్యపుస్తకాలలో వర్గీకరణ మూడు విభాగాలుగా ఉంటుంది: వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు. కొన్ని ఛందస్సులను (ఉదా: ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసం) ఉపజాతులలో చేరుస్తారు; అయితే ఏ ఛందస్సు ఏ విభాగంలోకి వస్తుందనేది గ్రంథాన్ని బట్టి మారుతుంది (సరిచూడాలి). ఈ పేజీలో వాటన్నిటినీ సౌలభ్యం కోసం జాతి ఛందస్సులుగా చెప్పాం.

వృత్తాలు ఇక్కడ పేర్కొన్న నాలుగే కాదు; ఇంకా అనేకం ఉన్నాయి.

In some textbooks the classification has three parts: vruttalu, jatulu and upajatulu. Some metres (for example ataveladi, tetageeti and seesam) are placed under upajatulu, but where a given metre is placed varies from treatise to treatise (subject to verification). For simplicity this site refers to all of them here as jati metres.

There are many more vruttas than the four named here.