మత్తేభ విక్రీడితం

నిర్వచనం Definition

మత్తేభ విక్రీడితం వృత్త కుటుంబానికి చెందిన ఛందస్సు. పద్యానికి నాలుగు పాదాలు; ప్రతి పాదంలో 20 అక్షరాలు. గణాల వరుస: స, భ, ర, న, మ, య అనే ఆరు మూడక్షరాల గణాలు, తరువాత ఒక లఘువు, ఒక గురువు. యతి స్థానం పద్నాలుగవ అక్షరం; ప్రాస నియమం ఉంది.

మత్త అంటే మదించిన, ఇభం అంటే ఏనుగు, విక్రీడితం అంటే క్రీడ; పేరుకు "మదించిన ఏనుగు ఆడుకోవడం" అని అర్థం చెప్పవచ్చు.

Mattebhavikriditam is a metre of the vrutta family. A verse has four lines of 20 syllables each. The gana sequence is the six three-syllable ganas sa, bha, ra, na, ma, ya, followed by one laghu and one guru. The yati place is the 14th syllable, and the prasa rule applies.

Matta means intoxicated or in rut, ibha means elephant and vikriditam means play, so the name can be read as "the sport of a rutting elephant".

ఉపయోగం Where it is used

ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్దూల విక్రీడితం, మత్తేభ విక్రీడితం అనే నాలుగు వృత్తాలు తెలుగు కావ్య, ప్రబంధ కవిత్వంలో ఎక్కువగా కనిపించేవి. మత్తేభ విక్రీడితాన్ని కవులు సాధారణంగా గంభీరమైన వర్ణనలకు, స్తుతులకు, భావ గాంభీర్యం కావలసిన చోట్లకు ఎంచుకుంటారు; పద్య నాటకాలలోనూ ఇది ప్రసిద్ధం.

The four vruttas utpalamala, champakamala, sardulavikriditam and mattebhavikriditam are the ones most often seen in Telugu kavya and prabandha poetry. Poets generally choose mattebhavikriditam for grand descriptions, praise and passages that call for weight; it is also well known in verse plays.

గమనికలు Notes

ఇక్కడ ఇచ్చిన అక్షరాల సంఖ్య, గణాల వరుస, యతి స్థానం ప్రామాణిక ఛందశ్శాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకాలలో సాధారణంగా కనిపించేవి; ఉపయోగించే ముందు పాఠ్యపుస్తకంతో సరిచూడండి (సరిచూడాలి). ఏ కవి ఏ వృత్తాన్ని ఎంత తరచు వాడారు వంటి వివరాలు ఇక్కడ చెప్పలేదు.

The syllable count, gana sequence and yati place given here are those usually found in standard prosody textbooks; check them against a textbook before relying on them (subject to verification). Details such as how often a particular poet used the metre are not given here.