సమాసం

నిర్వచనం Definition

సమాసం అంటే అర్థపరంగా సంబంధం ఉన్న రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదాలు, వాటి మధ్య ఉండే విభక్తి ప్రత్యయాలు వదిలేసి, ఒకే పదంగా కలవడం. ఏర్పడిన పదాన్ని సమస్త పదం అంటారు; మొదటి భాగం పూర్వపదం, చివరి భాగం ఉత్తరపదం. సమస్త పదం అర్థాన్ని విప్పి చెప్పే వాక్యాన్ని విగ్రహవాక్యం అంటారు.

సంప్రదాయ వ్యాకరణంలో సమాసాలను ఈ రకాలుగా చెబుతారు, సంస్కృత వ్యాకరణ పేర్లతో:

తత్పురుష సమాసం: ఉత్తరపదం ప్రధానం. రాజభటుడు = రాజు యొక్క భటుడు.

కర్మధారయ సమాసం: ఒక పదం మరొక పదాన్ని విశేషిస్తుంది. నీలకమలం = నీలమైన కమలం.

ద్విగు సమాసం: పూర్వపదం సంఖ్య. నవరత్నాలు = తొమ్మిది రత్నాలు.

ద్వంద్వ సమాసం: రెండు పదాలూ సమాన ప్రాధాన్యంతో కలుస్తాయి. తల్లిదండ్రులు = తల్లియు తండ్రియు.

బహువ్రీహి సమాసం: సమస్త పదం తన భాగాల అర్థాన్ని కాకుండా, వాటితో సంబంధం ఉన్న మరొక వ్యక్తిని లేదా వస్తువును సూచిస్తుంది. చక్రపాణి = చక్రం చేతిలో ఉన్నవాడు.

అవ్యయీభావ సమాసం: పూర్వపదం అవ్యయం. యథాశక్తి = శక్తిని అనుసరించి.

A samasa (compound) forms when two or more words that are related in meaning join into a single word, with the case endings between them dropped. The result is called a samasta padam; its first part is the purvapadam and the last part the uttarapadam. The sentence that spells out the meaning of a compound is the vigrahavakyam.

Traditional grammar names the kinds with Sanskrit terms:

Tatpurusha: the last member is the main one. rajabhatudu = the soldier of the king.

Karmadharaya: one word qualifies the other. nilakamalam = a blue lotus.

Dvigu: the first member is a number. navaratnalu = nine gems.

Dvandva: both members carry equal weight. tallidandrulu = mother and father.

Bahuvrihi: the compound points to something outside the words themselves. chakrapani = one who holds a discus in the hand.

Avyayibhava: the first member is an indeclinable. yathashakti = according to ability.

ఉపయోగం Where it is used

కావ్యభాషలో సమాసాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి, ముఖ్యంగా సంస్కృత పదాలు ఎక్కువగా కలిసిన పద్యాల్లో. ఒక పద్యంలోని సమస్త పదాన్ని విప్పడం (విగ్రహవాక్యం రాయడం), సమాసం పేరు చెప్పడం పాఠశాల వ్యాకరణ అభ్యాసాల్లో సాధారణం. సమాసాలను అర్థం చేసుకుంటే పద్యంలోని పదాల మధ్య సంబంధం స్పష్టమవుతుంది.

Compounds are frequent in literary language, especially in verse with many Sanskrit words. Opening up a compound (writing its vigrahavakyam) and naming its kind is a common grammar exercise in schools. Understanding compounds makes the relation between the words of a poem clear.

గమనికలు Notes

ఇక్కడ ఇచ్చింది పాఠ్యపుస్తక స్థాయి జాబితా. కొన్ని గ్రంథాలు తత్పురుషంలో ఉపరకాలను (విభక్తిని బట్టి పేర్లు వంటివి) వేరుగా చెబుతాయి; మరికొన్ని ఇతర రకాలను కూడా చేరుస్తాయి. కాబట్టి రకాల సంఖ్య, పేర్లు గ్రంథాన్ని బట్టి మారతాయి.

ఒక సమస్త పదం ఏ రకానికి చెందుతుందో కొన్నిసార్లు వివరణను బట్టి మారవచ్చు; ఇక్కడ ఇచ్చిన ఉదాహరణలు సాధారణంగా ఉదహరించే రకాలకు అనుగుణంగా ఎంచినవి.

The list given here is at textbook level. Some books treat subtypes of tatpurusha separately (for example named by the case relation), and some add further kinds, so the number and names of kinds differ by book.

Which kind a given compound belongs to can sometimes depend on how it is analysed; the examples above were chosen to match the kinds they are usually cited for.