సమాసాలు Compounds

అవధారణ పూర్వపద కర్మధారయం అంటే విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదాన్ని "ఏ" అనే నొక్కుతో ("విద్యయే ధనం") చెప్పే కర్మధారయ సమాసం. అవధారణ అంటే ఒక విషయాన్ని నొక్కి చెప్పడం.

అవ్యయీభావ సమాసం అంటే పూర్వపదం అవ్యయం (యథా, ప్రతి, ఉప వంటిది) అయి, సమస్త పదం మొత్తంగా అవ్యయంలా క్రియావిశేషణ భావంతో నిలిచే సమాసం.

ఇతరేతర ద్వంద్వం అంటే ద్వంద్వ సమాసంలో ప్రతి పదాన్నీ విడివిడిగా, వేరువేరు వ్యక్తులు లేదా వస్తువులుగా తీసుకునే రకం. ఇది సాధారణంగా బహువచనంలో ఉంటుంది (రామలక్ష్మణులు).

ఉపమాన ఉత్తరపద కర్మధారయం అంటే ఉత్తరపదం ఉపమానం, పూర్వపదం ఉపమేయం అయిన కర్మధారయ సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో "వంటి" వస్తుంది.

ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయం అంటే పూర్వపదం ఉపమానం (దేనితో పోలుస్తారో అది), ఉత్తరపదం ఉపమేయం (దేన్ని పోలుస్తారో అది) అయిన కర్మధారయ సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో "వంటి" అనే మాట వస్తుంది.

కర్మధారయ సమాసం అంటే రెండు పదాలూ ఒకే విభక్తిలో ఉండి, ఒక పదం మరొక పదాన్ని విశేషించే సమాసం (విశేషణం-విశేష్యం). విగ్రహవాక్యంలో "అయిన", "వంటి" వంటి మాటలు వస్తాయి.

చతుర్థీ తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదంలో చతుర్థీ విభక్తి (ఎవరికి, దేనికొరకు అనే అర్థం, "కొరకు", "కు") లోపించిన తత్పురుషం. విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదానికి "కొరకు" లేదా "కు" చేర్చి చెబుతాం.

తత్పురుష సమాసం అంటే ఉత్తరపదం ప్రధానంగా ఉండి, పూర్వపదంతో దానికి ఏదో ఒక విభక్తి సంబంధం ఉండే సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో లోపించిన విభక్తిని బట్టి దీనిని ద్వితీయా, తృతీయా తత్పురుషం వంటి ఉపరకాలుగా చెబుతారు.

తృతీయా తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదంలో తృతీయా విభక్తి (సాధనం లేదా కర్త అర్థం, "చేత", "తో") లోపించిన తత్పురుషం. విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదానికి "చేత" చేర్చి చెబుతాం.

ద్వంద్వ సమాసం అంటే రెండు (లేదా అంతకంటే ఎక్కువ) పదాలూ సమాన ప్రాధాన్యంతో, "మరియు" అనే అర్థంతో కలిసే సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో "-యు, -యు" లేదా "-ను, -ను" అనే చేర్పుతో రెండు పదాలనూ విడిగా చెబుతాం.

ద్విగు సమాసం అంటే పూర్వపదం సంఖ్యను తెలిపే పదంగా ఉండే సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో "మూడు", "ఏడు" వంటి సంఖ్యావాచకంతో ఉత్తరపదాన్ని చెబుతాం.

ద్వితీయా తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదంలో ద్వితీయా విభక్తి (కర్మ అర్థం, "ను", "ని") లోపించిన తత్పురుషం. విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదానికి "ను" చేర్చి ఉత్తరపదంతో కలిపి చెబుతాం.

నఞ్ తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదం నిషేధాన్ని లేదా "కాని" అనే అర్థాన్ని తెలిపే (అ-, అన్- వంటి) ఉపసర్గ అయి, ఉత్తరపదానికి వ్యతిరేకార్థాన్ని ఇచ్చే తత్పురుషం.

నఞ్ బహువ్రీహి అంటే పూర్వపదం "అ-" వంటి నిషేధ ఉపసర్గ అయి, సమస్త పదం ఉత్తరపదం లేనివాడిని సూచించేది: అపుత్రుడు = పుత్రుడు లేనివాడు. కొన్ని పుస్తకాలు దీన్ని వేరుగా చెప్పవు.

పంచమీ తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదంలో పంచమీ విభక్తి (వేరుపడటం లేదా హేతువు అర్థం, "వలన", "నుండి") లోపించిన తత్పురుషం. విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదానికి "వలన" లేదా "నుండి" చేర్చి చెబుతాం.

ప్రథమా తత్పురుషం అంటే కొన్ని గ్రంథాలు చెప్పే తత్పురుష ఉపరకం; ఇందులో పూర్వపదం ఉత్తరపదం చెప్పే వస్తువులోని ఒక భాగాన్ని (సగం, ముందుభాగం వంటివి) తెలుపుతుంది. అన్ని గ్రంథాలు దీన్ని ఒక రకంగా చెప్పవు.

బహువ్రీహి సమాసం అంటే సమస్త పదం తన రెండు భాగాల అర్థాన్ని కాకుండా, వాటితో సంబంధం ఉన్న మరొక వ్యక్తిని లేదా వస్తువును సూచించే సమాసం. విగ్రహవాక్యం సాధారణంగా "కలవాడు", "కలది" వంటి మాటలతో ముగుస్తుంది.

విగ్రహవాక్యం అంటే ఒక సమస్త పదాన్ని విప్పి, దాని అర్థాన్ని విభక్తులతో లేదా వివరణ పదాలతో కూడిన వాక్యంగా చెప్పడం. సమస్త పదం ఏ సమాసమో నిర్ణయించడానికి ఇది ఆధారం.

విశేషణ ఉత్తరపద కర్మధారయం అంటే ఉత్తరపదం విశేషణంగా, పూర్వపదం ఆ విశేషణం విశేషించే నామవాచకంగా ఉండే కర్మధారయ సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో విశేషణాన్ని "అయిన"తో ముందుకు తెచ్చి చెబుతాం.

విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయం అంటే పూర్వపదం విశేషణం, ఉత్తరపదం విశేష్యం అయిన కర్మధారయ సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో విశేషణానికి "అయిన" లేదా "-ని" చేర్చి విశేష్యంతో చెబుతాం.

వ్యధికరణ బహువ్రీహి అంటే బహువ్రీహి సమాసంలో విగ్రహవాక్యంలోని రెండు పదాలు వేరు వేరు విభక్తుల్లో ఉండే రకం. చక్రపాణి = చక్రము పాణియందు కలవాడు.

షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదంలో షష్ఠీ విభక్తి (సంబంధం లేదా స్వామ్యం అర్థం, "యొక్క") లోపించిన తత్పురుషం. విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదానికి "యొక్క" చేర్చి చెబుతాం.

సంధి అంటే పదాలు కలిసేచోట వర్ణాల్లో వచ్చే మార్పు; సమాసం అంటే అర్థ సంబంధం ఉన్న పదాలు ఒకే పదంగా ఏర్పడడం. ఒకే పదం సంధి కూడా, సమాసం కూడా కావచ్చు (రామాలయం).

సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయం అంటే పూర్వపదం ఒక పేరును తెలిపి, ఉత్తరపదం ఆ పేరు గల వస్తువు జాతిని చెప్పే కర్మధారయ సమాసం. విగ్రహవాక్యంలో "అనే పేరు గల" వంటి మాటలు వస్తాయి (సరిచూడాలి).

సప్తమీ తత్పురుష సమాసం అంటే పూర్వపదంలో సప్తమీ విభక్తి (ఆధారం, స్థలం లేదా కాలం అర్థం, "లో", "అందు") లోపించిన తత్పురుషం. విగ్రహవాక్యంలో పూర్వపదానికి "అందు" లేదా "లో" చేర్చి చెబుతాం.

సమానాధికరణ బహువ్రీహి అంటే బహువ్రీహి సమాసంలో విగ్రహవాక్యంలోని రెండు పదాలూ ఒకే విభక్తిలో (ప్రథమలో) ఉండే రకం. దీర్ఘబాహుడు = దీర్ఘములైన బాహువులు కలవాడు.

సమాస భేదాలు అంటే సమాసాల రకాలు. ఒక సమస్త పదం ఏ రకమో తెలుసుకోవాలంటే ముందు పూర్వపదం, ఉత్తరపదం వేరుచేసి, విగ్రహవాక్యం రాసి, ఏ పదం ప్రధానమో చూడాలి. రకాల పేర్లు, సంఖ్య గ్రంథాన్ని బట్టి మారతాయి.

సమాసం అంటే అర్థపరంగా సంబంధం ఉన్న రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదాలు, మధ్యలోని విభక్తి ప్రత్యయాలను వదిలి, ఒకే పదంగా కలవడం. ఇలా ఏర్పడిన పదాన్ని సమస్త పదం అంటారు.

ప్రతి సమాసంలో ఏ పదం ప్రధానమో చూస్తే రకం తెలుస్తుంది: అవ్యయీభావంలో పూర్వపదం, తత్పురుషంలో ఉత్తరపదం, ద్వంద్వంలో రెండూ, బహువ్రీహిలో వాటికి బయటి అర్థం ప్రధానం.

సమాహార ద్వంద్వం అంటే ద్వంద్వ సమాసంలో పదాలన్నింటినీ ఒక సమూహంగా, ఒక సముదాయంగా తీసుకునే రకం. ఇక్కడ అర్థం విడివిడి వ్యక్తులది కాక, కలిసి ఏర్పడిన సముదాయానిది.

సమాహార ద్విగువు అంటే ద్విగు సమాసంలో "సంఖ్య + వస్తువు" అనే రూపం ఆ సంఖ్యగల వస్తువుల సముదాయాన్ని, ఒక సమూహంగా సూచించే రకం. విగ్రహవాక్యంలో "సమూహం" అనే భావం వస్తుంది.