ప్రథమా తత్పురుష సమాసం

నిర్వచనం Definition

తత్పురుషంలో విభక్తి పేర్లతో ఉపరకాలు చెప్పేటప్పుడు ద్వితీయ నుంచి సప్తమి వరకు ఆరు రకాలు సాధారణం. కొన్ని గ్రంథాలు వీటికి ముందు ప్రథమా తత్పురుషాన్ని కూడా చెబుతాయి.

ఈ రకంలో పూర్వపదం ఒక వస్తువులోని భాగాన్ని (సగం, ముందుది, వెనకది వంటివి) తెలుపుతుంది; ఉత్తరపదం ఆ మొత్తం వస్తువును చెబుతుంది. పూర్వపదం ప్రథమా విభక్తి భావంతో ఉండడం వల్ల దీనికి ఆ పేరు.

ఉదాహరణకు 'అర్ధరాత్రి' = రాత్రిలో సగభాగం (సరిచూడాలి).

When tatpurusha subkinds are named after the cases, the six from dvitiya to saptami are the usual ones. Some books also give a prathama tatpurusha before them.

In this kind the first member names a part of something (a half, a front part, a back part and the like) and the last member names the whole. The kind takes its name from the first member standing in the sense of the first case.

For example, ardharatri = ratrilo sagabhagam, "half of the night" (subject to verification).

గుర్తించడం, ఉదాహరణలు Recognising it, examples

గుర్తించే పద్ధతి: పూర్వపదం 'సగం, ముందు, వెనక' వంటి భాగాన్ని సూచించి, ఉత్తరపదం పూర్తి వస్తువును చెబుతుంటే, అంటే 'ఉత్తరపదంలోని ఈ భాగం' అని విప్పగలిగితే అది ప్రథమా తత్పురుషం కావచ్చు.

అర్ధరాత్రి = రాత్రిలో సగభాగం.

పూర్వాహ్ణం = అహ్నంలో ముందుభాగం (సరిచూడాలి).

ఈ రెండు ఉదాహరణలూ గ్రంథాన్ని బట్టి వేరే విధంగా విశ్లేషించబడవచ్చు.

How to recognise it: if the first member points to a part ("half", "front", "back") and the last member names the whole, so that the word can be opened up as "this part of the last member", it may be a prathama tatpurusha.

ardharatri = ratrilo sagabhagam, "half of the night".

purvahnam = ahnamlo mundubhagam, "the earlier part of the day" (subject to verification).

Both examples may be analysed differently, depending on the book.

గమనికలు Notes

ప్రథమా తత్పురుషం విషయంలో గ్రంథాలు ఒకే విధంగా చెప్పవు: కొన్ని గ్రంథాలు దీన్ని ప్రత్యేక రకంగా ఇవ్వవు; మరికొన్ని ఇలాంటి పదాలను కర్మధారయంగా లేదా వేరే పేరుతో చెబుతాయి (సరిచూడాలి). అందువల్ల పరీక్షల్లో మీ పాఠ్యపుస్తకం ఏది చెప్పిందో అదే అనుసరించడం మంచిది.

Books do not treat the prathama tatpurusha alike: some do not give it as a separate kind, while others place such words under karmadharaya or under another name (subject to verification). In an examination it is best to follow what your prescribed textbook says.