కర్మధారయ సమాసం

నిర్వచనం Definition

కర్మధారయ సమాసంలో రెండు పదాలూ ఒకే విభక్తిలో, ఒకే వ్యక్తిని లేదా వస్తువును సూచిస్తూ ఉంటాయి. వాటిలో ఒకటి మరొకదాన్ని విశేషిస్తుంది. అందుకే దీన్ని విశేషణ-విశేష్య సంబంధం గల సమాసం అని కూడా చెబుతారు.

ఉదాహరణకు 'ఎర్రచీర' = ఎర్రని చీర. 'ఎర్రని' అనేది చీరను విశేషించే పదం; రెండూ కలిసి ఒకే వస్తువును చెబుతున్నాయి.

సంప్రదాయంగా కర్మధారయాన్ని విశేషణం ఏ స్థానంలో ఉంది, ఉపమానం ఉందా వంటి వాటిని బట్టి ఉపరకాలుగా విభజిస్తారు.

In a karmadharaya compound the two members are in the same case and point to the same person or thing, one of them describing the other. For this reason it is also described as a compound with an adjective-and-noun relation.

For example, erracheera = errani cheera, "a red sari". "Errani" qualifies the sari, and the two together name a single thing.

Traditionally karmadharaya is divided into subkinds according to where the describing word stands, whether a comparison is involved, and similar features.

గుర్తించడం, ఉదాహరణలు Recognising it, examples

గుర్తించే పద్ధతి: సమస్త పదాన్ని విప్పితే "అయిన / అయినట్టి / వంటి" వంటి మాటలతో రెండు పదాలూ ఒకే విభక్తిలో ఉండి, ఒకటి మరొకదాని గుణాన్నో లక్షణాన్నో చెబుతుంటే అది కర్మధారయం.

నల్లకాకి = నల్లని కాకి.

తెల్లకలువ = తెల్లని కలువ.

చిన్నపిల్ల = చిన్నదైన పిల్ల.

తత్పురుషంలో రెండు పదాల మధ్య ఒక విభక్తి సంబంధం (ను, యొక్క, లో ...) ఉంటుంది; కర్మధారయంలో అలాంటి సంబంధం కాక, రెండూ ఒకే విభక్తిలో సమానాధికరణంగా ఉంటాయి.

How to recognise it: open the compound up. If the two words come out in the same case with words like "ayina" or "vanti", and one gives a quality of the other, it is a karmadharaya.

nallakaki = nallani kaki, "a black crow".

tellakaluva = tellani kaluva, "a white water lily".

chinnapilla = chinnadaina pilla, "a small child".

In a tatpurusha a case relation (nu, yokka, lo and so on) links the two words; in a karmadharaya there is no such link, and both stand in the same case.

గమనికలు Notes

కొన్ని గ్రంథాలు కర్మధారయంలో విశేషణ పూర్వపద, విశేషణ ఉత్తరపద, ఉపమాన పూర్వపద, ఉపమాన ఉత్తరపద, సంభావనా పూర్వపద, అవధారణ పూర్వపద వంటి ఉపరకాలను పేర్కొంటాయి; ఉపరకాల పేర్లు, సంఖ్య గ్రంథాన్ని బట్టి మారతాయి (సరిచూడాలి). ఈ విభాగంలో విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయానికి మాత్రమే వేరే పేజీ ఉంది.

ద్విగువును కొన్ని గ్రంథాలు కర్మధారయ సమాసానికి దగ్గరి రకంగా, మరికొన్ని వేరే సమాసంగా చెబుతాయి. అలాగే 'నీలకంఠుడు' వంటి పదాలు విగ్రహవాక్యాన్ని బట్టి కర్మధారయం కావచ్చు, బహువ్రీహి కావచ్చు; అర్థం ఎవరిని సూచిస్తుందో చూసి నిర్ణయిస్తారు.

Some books name subkinds of karmadharaya such as visheshana-purvapada, visheshana-uttarapada, upamana-purvapada, upamana-uttarapada, sambhavana-purvapada and avadharana-purvapada. The names and the number of subkinds differ by book (subject to verification). In this family only the visheshana-purvapada karmadharaya has a page of its own.

Some books treat dvigu as a close relative of karmadharaya and others as a separate compound. Words such as nilakanthudu can be a karmadharaya or a bahuvrihi depending on the analysing phrase; the decision rests on what the word is taken to point to.