తత్పురుష సమాసం

నిర్వచనం Definition

తత్పురుష సమాసంలో ఉత్తరపదం అర్థపరంగా ప్రధానం. పూర్వపదం ఉత్తరపదంతో ఏదో ఒక విభక్తి సంబంధంతో ఉంటుంది, ఆ విభక్తి ప్రత్యయం సమస్త పదంలో కనిపించదు. విగ్రహవాక్యం రాసేటప్పుడు ఆ విభక్తిని తిరిగి చేరుస్తాం.

ఉదాహరణకు 'రాజభటుడు' అనే సమస్త పదంలో ప్రధానమైనవాడు భటుడు; 'రాజు' అతనికి సంబంధించినవాడు. విగ్రహవాక్యం: రాజు యొక్క భటుడు.

సంప్రదాయంగా తత్పురుషాన్ని పూర్వపదంలో లోపించిన విభక్తిని బట్టి ఉపరకాలుగా చెబుతారు. 'నఞ్ తత్పురుషం' అని నిషేధార్థంతో కూడిన రకాన్ని కూడా దీనిలో చేరుస్తారు.

In a tatpurusha compound the last member (uttarapadam) is the main one in meaning. The first member (purvapadam) is tied to it by some case relation, and the case ending itself does not appear in the compound. When we write the vigrahavakyam (the analysing phrase), we put the case back.

For example, in rajabhatudu the main person is the soldier (bhatudu); the king (raju) is the one he belongs to. Vigrahavakyam: raju yokka bhatudu, "the king's soldier".

Traditionally tatpurusha is divided into subkinds named after the case that is missing in the first member. The nan tatpurusha, which carries a negative meaning, is also counted under it.

గుర్తించడం, ఉదాహరణలు Recognising it, examples

గుర్తించే పద్ధతి: సమస్త పదాన్ని విప్పి చూడండి. రెండు పదాల మధ్య 'ను, చేత, కొరకు, వలన, యొక్క, లో' వంటి విభక్తి అర్థం చేర్చితే వాక్యం సరిగ్గా వస్తూ, ఉత్తరపదమే ప్రధానంగా ఉంటే అది తత్పురుషం.

ఏనుగుకొమ్ము = ఏనుగు యొక్క కొమ్ము. ఇక్కడ ప్రధానమైనది కొమ్ము; ఏనుగు దానికి సంబంధించినది.

వనవాసం = వనమునందు వాసం. ఇక్కడ ప్రధానమైనది వాసం; వనం అది జరిగే స్థలం.

రాజపుత్రుడు = రాజు యొక్క పుత్రుడు.

ఏ విభక్తి లోపించిందో చూసి, దాని పేరుతో ఉపరకం చెబుతారు (ద్వితీయా తత్పురుషం, తృతీయా తత్పురుషం, ... ). ప్రతి ఉపరకానికి ఈ విభాగంలో ప్రత్యేక పేజీ ఉంది.

How to recognise it: open the compound up. If the sentence comes out right once a case meaning such as "nu", "cheta", "kosam", "valana", "yokka" or "lo" is put between the two words, and the last word is the main one, it is a tatpurusha.

enugukommu = enugu yokka kommu, "the tusk of an elephant". The tusk is the main thing; the elephant is what it belongs to.

vanavasam = vanamunandu vasam, "living in a forest". The living is the main thing; the forest is where it happens.

rajaputrudu = raju yokka putrudu, "the king's son".

Look at which case is missing and name the subkind after it (dvitiya tatpurusha, tritiya tatpurusha and so on). Each subkind has its own page in this family.

గమనికలు Notes

తత్పురుషంలో ఉపరకాల సంఖ్య, వాటి పేర్లు, కొన్ని సమస్త పదాలు ఏ ఉపరకానికి చెందుతాయన్న విషయం గ్రంథాన్ని బట్టి మారతాయి. కొన్ని గ్రంథాలు ప్రథమా తత్పురుషాన్ని కూడా చెబుతాయి, ఇంకొన్ని ద్విగువును తత్పురుషంలో ఒక రకంగానే పరిగణిస్తాయి (సరిచూడాలి).

ఒకే సమస్త పదాన్ని రెండు రకాలుగా విప్పవచ్చు కాబట్టి, అది ఏ ఉపరకమో చెప్పేటప్పుడు గ్రంథం ఇచ్చిన విగ్రహవాక్యాన్ని అనుసరించడం మంచిది. పాఠ్యపుస్తకాల్లో అన్ని ఉపరకాలకు ఉదాహరణలు ఉంటాయి.

The number of subkinds under tatpurusha, their names, and which subkind a particular compound belongs to differ by book. Some books also give a prathama tatpurusha, and others treat dvigu as a branch of tatpurusha (subject to verification).

Since one compound can often be opened up in more than one way, it is best to follow the analysing phrase that your textbook gives when naming the subkind. Standard grammar textbooks list examples for every subkind.