బహువ్రీహి సమాసం

నిర్వచనం Definition

బహువ్రీహి సమాసంలో పూర్వపదం, ఉత్తరపదం రెండూ ప్రధానం కావు; సమస్త పదం వాటికి సంబంధించిన మూడో దాన్ని సూచిస్తుంది. అందుకే దీన్ని అన్యపదార్థ ప్రధాన సమాసం అని కూడా అంటారు.

ఉదాహరణకు 'చక్రపాణి' = చక్రము పాణియందు (చేతిలో) కలవాడు. ఈ పదం చక్రాన్ని గానీ చేతిని గానీ చెప్పదు; చేతిలో చక్రం ఉన్న వ్యక్తిని (విష్ణువును) చెబుతుంది.

In a bahuvrihi compound neither the first nor the last member is the main one; the whole word points to a third thing that is linked to them. For this reason it is also called a compound whose main sense lies in another word.

For example, chakrapani = chakramu paniyandu (in the hand) kalavadu, "one who has a discus in the hand". The word names neither the discus nor the hand; it names the person who holds the discus (Vishnu).

గుర్తించడం, ఉదాహరణలు Recognising it, examples

గుర్తించే పద్ధతి: సమస్త పదం దేన్ని సూచిస్తుందో చూడండి. అది రెండు భాగాలలో ఒకటి కాకుండా, వాటితో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తి లేదా వస్తువు అయితే అది బహువ్రీహి. విగ్రహవాక్యం "... కలవాడు / కలది / కలవారు" అని ముగుస్తుంది.

పద్మనాభుడు = పద్మము నాభియందు కలవాడు.

నీలకంఠుడు = నల్లని కంఠము కలవాడు.

దీర్ఘబాహుడు = పొడవైన బాహువులు కలవాడు.

కర్మధారయంలో 'నల్లని కంఠం' అనే రెండు పదాలు కలిసి కంఠాన్నే సూచిస్తాయి; బహువ్రీహిలో 'నీలకంఠుడు' ఆ కంఠం గల వ్యక్తిని సూచిస్తుంది. ఇదే తేడా.

How to recognise it: see what the compound points to. If it is not one of its two parts but a person or thing linked to them, it is a bahuvrihi. The analysing phrase ends in "... kalavadu / kaladi / kalavaru" (one who has ...).

padmanabhudu = padmamu nabhiyandu kalavadu, "one with a lotus in the navel".

nilakanthudu = nallani kanthamu kalavadu, "one with a dark throat".

dirghabahudu = podavaina bahuvulu kalavadu, "one with long arms".

In a karmadharaya the two words "nallani kantham" together name the throat itself; in a bahuvrihi, nilakanthudu names the one who has that throat. That is the difference.

గమనికలు Notes

కొన్ని గ్రంథాలు బహువ్రీహిలో ఉపరకాలను (సమానాధికరణ, వ్యధికరణ బహువ్రీహి వంటివి) చెబుతాయి; వాటి పేర్లు, విభజన గ్రంథాన్ని బట్టి మారతాయి (సరిచూడాలి). ఈ పేజీలో వాటిని వివరించలేదు.

పేర్లుగా నిలిచిపోయిన చాలా పదాలు (దేవుళ్ల, వ్యక్తుల పేర్లు) బహువ్రీహి సమాసాలే. అయితే ఒక పేరు ఏ సమాసమో చెప్పేటప్పుడు, గ్రంథం ఇచ్చిన విగ్రహవాక్యాన్ని అనుసరించాలి.

Some books name subkinds of bahuvrihi (such as samanadhikarana and vyadhikarana bahuvrihi); the names and the division differ by book (subject to verification). They are not explained on this page.

Many fixed names (of gods and persons) are bahuvrihi compounds. When naming the kind of a particular name, follow the analysing phrase given in your textbook.