క్రియలు Verbs

అకర్మక క్రియ అంటే కర్మ అవసరం లేని క్రియ; పని కర్త వద్దే ముగుస్తుంది లేదా కర్తకు సంబంధించిన స్థితిని చెబుతుంది. "ఏది?" లేదా "ఎవరిని?" అని అడిగినప్పుడు సమాధానం రాని క్రియలు అకర్మక క్రియలు.

అనుమత్యర్థకం అంటే ఒక పనిని చేయడానికి అనుమతి ఇచ్చే క్రియా రూపం, ఉదాహరణకు "మీరు వెళ్ళవచ్చు". "అనుమతి" అంటే సమ్మతి, అంగీకారం.

అసమాపక క్రియ అంటే వాక్యాన్ని ముగించని క్రియ; ఇది వాక్యంలోని మరొక క్రియతో కలిసి అర్థాన్ని పూర్తి చేస్తుంది. చదివి, చదువుతూ వంటివి అసమాపక క్రియలు.

ఆశీరర్థకం అంటే ఒకరికి మేలు కలగాలని దీవించే లేదా కోరుకునే క్రియా రూపం, ఉదాహరణకు "నీకు శుభం కలుగుగాక". ఇది సాధారణంగా "-గాక" తో ముగుస్తుంది.

కర్తరి ప్రయోగం అంటే కర్తను ప్రధానంగా చేసుకుని చెప్పే వాక్యరీతి; కర్మణి ప్రయోగం అంటే కర్మను ప్రధానంగా చేసుకుని చెప్పే వాక్యరీతి. ఇవి ఆంగ్ల వ్యాకరణంలోని active, passive voice లకు సుమారుగా సరిపోతాయి.

కృదంతాలు అంటే ధాతువుకు ప్రత్యయం చేరి ఏర్పడి, వాక్యాన్ని ముగించని క్రియా రూపాలు. సంప్రదాయంగా క్త్వార్థకం (చదివి), శత్రర్థకం (చదువుతూ), తుమున్నర్థకం (చదవడానికి), చేదర్థకం (చదివితే) వంటి రూపాలను చెబుతారు.

క్త్వార్థకం అంటే ఒక పని ముగిసిన తరువాత మరొక పని జరిగిందని చెప్పే అసమాపక క్రియా రూపం (చదివి, వచ్చి). రెండు పనులకూ కర్త సాధారణంగా ఒక్కరే.

క్రియ అంటే పనిని (చేయడం, జరగడం, ఉండడం) తెలిపే పదం. వాక్యంలో క్రియ కాలం, పురుష, వచనాలను చూపుతుంది; వాక్యాన్ని ముగించే క్రియను సమాపక క్రియ, ముగించనిదాన్ని అసమాపక క్రియ అంటారు.

పాత కావ్యాల్లో కనిపించే క్రియా రూపాలు (చేసెను, చేసిరి, చేయును) నేటి మాటల్లోని రూపాలకు (చేశాడు, చేశారు, చేస్తాడు) భిన్నంగా ఉంటాయి.

చేదర్థకం అంటే షరతును, అంటే "అయితే" అనే భావాన్ని చెప్పే అసమాపక క్రియా రూపం (చదివితే, వస్తే). దీని తరువాత వచ్చే సమాపక క్రియ ఆ షరతు నెరవేరితే జరిగేదాన్ని చెబుతుంది.

తుమున్నర్థకం అంటే ఒక పని చేయడం కోసం మరొక పని జరిగిందని చెప్పే, ప్రయోజనాన్ని తెలిపే అసమాపక క్రియా రూపం (చదవడానికి, చదువుటకు).

ధాతువు అంటే క్రియ యొక్క మూలరూపం, అంటే కాలం, పురుష, వచనాలను తెలిపే ప్రత్యయాలు చేరకముందు ఉండే భాగం. ఉదాహరణకు చదువు, తిను, చూడు అనేవి ధాతువులు; వాటి నుంచి చదివాడు, తిన్నాడు, చూశాడు వంటి రూపాలు ఏర్పడతాయి.

నామధాతువులు అంటే నామవాచకానికి "ఇంచు" చేరి ఏర్పడే క్రియా ధాతువులు: ప్రేమ → ప్రేమించు, గౌరవం → గౌరవించు, ఆలోచన → ఆలోచించు. ఇవి ఎక్కువగా సంస్కృత మూలమైన పదాల నుంచి వస్తాయి.

నిషేధార్థక క్రియ అంటే పని జరగలేదని, జరగదని లేదా జరగకూడదని తెలిపే క్రియ. ఉదాహరణకు చదవడు, చదవలేదు, వెళ్ళను, వెళ్ళకు.

ప్రార్థనార్థకం అంటే ఎదుటివారిని వినయంగా, మర్యాదగా ఒక పని చేయమని అడిగే క్రియా రూపం, ఉదాహరణకు "దయచేసి కూర్చోండి". "ప్రార్థన" అంటే వేడుకోలు, విన్నపం.

ప్రేరణార్థక క్రియ అంటే ఒకరు మరొకరి చేత పని చేయించడాన్ని తెలిపే క్రియ. తెలుగులో ఇది సాధారణంగా ధాతువుకు ఇంచు లేదా ఇపించు చేర్చడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది, ఉదాహరణకు కట్టించాడు, తినిపించింది.

భవిష్యత్కాలం అంటే ఇంకా జరగని, రాబోయే పనిని తెలిపే క్రియా కాలం. తెలుగులో ఇది సాధారణంగా తింటాను, చదువుతాడు, వస్తారు వంటి రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.

భూతకాలం అంటే గడిచిపోయిన పనిని తెలిపే క్రియా కాలం. తెలుగులో ఇది సాధారణంగా తిన్నాడు, చదివాడు, వచ్చింది వంటి రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.

వర్తమాన కాలం అంటే మాట్లాడే సమయంలో జరుగుతున్న పనిని తెలిపే క్రియా కాలం. తెలుగులో ఇది సాధారణంగా తింటున్నాడు, చదువుతున్నాడు వంటి రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.

విధ్యర్థకం అంటే ఎదుటివారికి ఒక పనిని చేయమని చెప్పే లేదా ఆజ్ఞాపించే క్రియా రూపం (చదువు, చదవండి). దీనిని ఎక్కువగా మధ్యమ పురుషను ఉద్దేశించి వాడతారు.

శత్రర్థకం అంటే ఒక పని జరుగుతూ ఉండగానే మరొక పని జరిగిందని చెప్పే అసమాపక క్రియా రూపం (చదువుతూ, పాడుతూ). రెండు పనులకూ కర్త సాధారణంగా ఒక్కరే.

సకర్మక క్రియ అంటే కర్మను, అంటే పని దేనిపై పడుతుందో దాన్ని కోరే క్రియ. వాక్యంలో "ఏది?" లేదా "ఎవరిని?" అని అడిగితే సమాధానం వచ్చే క్రియలు సకర్మక క్రియలు.

సమాపక క్రియ అంటే వాక్యాన్ని ముగించే క్రియ; ఇది కాలాన్ని, పురుషను, వచనాన్ని తెలుపుతుంది. వాక్యంలో చివరి క్రియ సాధారణంగా సమాపక క్రియ.

సహాయక క్రియ అంటే మరొక క్రియ వెంట వచ్చి, పని పూర్తయిందని, ఇతరుల కోసమని, తన కోసమని వంటి అదనపు భావాన్ని చేర్చే క్రియ: వెళ్ళిపోయాడు, రాసి ఇచ్చాడు, చేసుకున్నాడు.