గ్రాంథిక, వ్యావహారిక క్రియా రూపాలు

నిర్వచనం Definition

తెలుగు క్రియలకు సాహిత్య భాష (గ్రాంథికం)లో, రోజువారీ మాటల భాష (వ్యావహారికం)లో వేర్వేరు రూపాలు ఉంటాయి. కావ్యాలు, పద్యాలు చదివేటప్పుడు గ్రాంథిక రూపాలు తెలియాలి; నేటి రచనలు, ప్రసంగాలు వ్యావహారిక రూపాలను వాడతాయి.

Telugu verbs have different forms in the literary language (grandhikam) and in everyday speech (vyavaharikam). The literary forms must be known to read poems and old works; present-day writing and speech use the spoken forms.

గుర్తించడం, ఉదాహరణలు Recognising it, examples

గ్రాంథికం – వ్యావహారికం

చేసెను – చేశాడు (భూతకాలం, ప్రథమ పురుష)

వచ్చెను – వచ్చాడు

చేసితిని – చేశాను (ఉత్తమ పురుష)

చేసిరి – చేశారు (బహువచనం, ప్రథమ పురుష)

చేయును – చేస్తాడు (వర్తమానం లేదా భవిష్యత్తు)

చేయుచున్నాడు – చేస్తున్నాడు (జరుగుతున్న పని)

గ్రాంథికంలో ప్రథమ పురుష ఏకవచనం 'చేసెను', 'వచ్చెను' వంటి రూపం పురుషుడికీ, స్త్రీకీ, వస్తువుకీ ఒకే విధంగా వస్తుందని సాధారణంగా చెబుతారు; వ్యావహారికంలో లింగాన్ని బట్టి రూపం మారుతుంది (చేశాడు, చేసింది).

Grandhikam – vyavaharikam

chesenu – cheshadu (past, third person)

vachchenu – vachchadu

chesitini – cheshanu (first person)

chesiri – chesharu (plural, third person)

cheyunu – chestadu (present or future)

cheyuchunnadu – chestunnadu (action in progress)

In the literary language the third-person singular form such as "chesenu" or "vachchenu" is generally said to serve for a man, a woman and a thing alike; in speech the form changes with gender (cheshadu, chesindi).

గమనికలు Notes

ఇక్కడ ఇచ్చినవి కొన్ని ముఖ్యమైన జతలు మాత్రమే; కావ్యభాషలో మరిన్ని క్రియా రూపాలు, ఉదాహరణకు అనుమతి, ఆజ్ఞ, షరతు చెప్పేవి, ఉన్నాయి. రూపాల వివరాలు గ్రంథాన్ని బట్టి, కవి కాలాన్ని బట్టి మారవచ్చు (సరిచూడాలి). గ్రాంథికం, వ్యావహారికం అనే విభజన ఒక సౌకర్యం మాత్రమే; రెండింటి మధ్య అనేక స్థాయిలు ఉన్నాయని భాషావేత్తలు చెబుతారు.

Only some of the main pairs are given here; the language of the old works has more verb forms, for example for permission, command and condition. The details of the forms vary by book and by the period of the poet (subject to verification). The division into grandhikam and vyavaharikam is a convenience only; linguists say there are many levels between the two.