క్రియ

నిర్వచనం Definition

క్రియ అంటే పనిని, అంటే చేయడం, జరగడం, ఉండడం వంటివాటిని తెలిపే పదం. క్రియకు మూలమైన భాగాన్ని ధాతువు అంటారు (ఉదా. చదువు); దానికి ప్రత్యయాలు చేరి కాలాన్ని, పురుషను, వచనాన్ని తెలిపే రూపాలు ఏర్పడతాయి.

సాధారణంగా చెప్పే విభజనలు:

సకర్మక, అకర్మక క్రియలు: కర్మ (పనిని అనుభవించేది) అవసరమైతే సకర్మక క్రియ (రాముడు పుస్తకం చదివాడు); అవసరం లేకపోతే అకర్మక క్రియ (రాముడు నవ్వాడు).

సమాపక, అసమాపక క్రియలు: వాక్యాన్ని ముగించే క్రియ సమాపక క్రియ (చదివాడు); వాక్యం ఇంకా ముగియని క్రియ అసమాపక క్రియ (చదివి, చదువుతూ).

కాలాలు: భూతకాలం (చదివాడు), వర్తమానకాలం (చదువుతున్నాడు), భవిష్యత్కాలం (చదువుతాడు).

ప్రేరణార్థక క్రియ: ఒకరిని ఆ పనికి పురికొల్పే క్రియ (చదివించాడు).

A kriya is the word that tells of an action, an event or a state of being. The root part of a verb is called the dhatuvu (for example chaduvu); suffixes are added to it to give forms that show tense, person and number.

The usual divisions are:

Sakarmaka and akarmaka verbs: a verb that needs an object is sakarmaka (ramudu pustakam chadivadu, "Rama read a book"); one that does not is akarmaka (ramudu navvadu, "Rama laughed").

Samapaka and asamapaka verbs: a verb that closes the sentence is samapaka (chadivadu, "he read"); one that leaves the sentence open is asamapaka (chadivi, "having read"; chaduvutu, "while reading").

Tenses: bhuta, past (chadivadu); vartamana, present (chaduvutunnadu, "he is reading"); bhavishyat, future (chaduvutadu, "he will read").

Prerana-arthaka, the causative: a verb meaning to make someone do the action (chadivinchadu, "he made someone read / taught").

ఉపయోగం Where it is used

క్రియ వాక్యానికి మూలం; వాక్యంలో ఎవరు ఏం చేశారో ఇదే చెబుతుంది. తెలుగులో క్రియ కర్తను బట్టి రూపం మార్చుకుంటుంది (ఉదా. అతడు వచ్చాడు, ఆమె వచ్చింది, వారు వచ్చారు). పాఠశాలల్లో క్రియా భేదాలను గుర్తించే అభ్యాసాలు ఉంటాయి. పద్యాల్లో అసమాపక క్రియలు ఎక్కువగా వాడతారు కాబట్టి వాటిని గుర్తించడం పద్యార్థం తెలుసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

The verb is the core of a sentence; it says who did what. In Telugu the verb changes its form according to the subject (for example atadu vachchadu, "he came"; ame vachchindi, "she came"; varu vachcharu, "they came"). Schools set exercises on recognising the kinds of verbs. Verse uses non-final (asamapaka) verbs heavily, so spotting them helps in understanding a poem.

గమనికలు Notes

ఇక్కడ ఇచ్చింది పాఠ్యపుస్తక స్థాయి వివరణ. కాలాలను ఈ మూడుగా చెప్పడం సంప్రదాయ పద్ధతి; ఆధునిక భాషా శాస్త్రవేత్తలు తెలుగు క్రియ కాలాలను (ఉదా. భూతం, అభూతం అని) వేరే విధంగా వర్ణిస్తారు, కాబట్టి గ్రంథాన్ని బట్టి తేడాలుంటాయి. అసమాపక క్రియల ఉపరకాలు, నిషేధార్థక క్రియలు, ధాతు విభజన వంటి వివరాలు ఇక్కడ ఇవ్వలేదు.

This is a textbook-level account. Listing three tenses is the traditional method; modern linguists describe Telugu verb tenses differently (for example as past and non-past), so treatments differ by book. Subtypes of non-final verbs, negative verbs and the classification of roots are not covered here.