సంధి భేదాలు

నిర్వచనం Definition

సంధి భేదాలు అంటే సంధులను వేర్వేరు రకాలుగా విభజించే పద్ధతులు. సంధి అనే ఒకే పేరు కింద చాలా మార్పులు ఉంటాయి కాబట్టి, వ్యాకరణ గ్రంథాలు వాటిని సులభంగా నేర్చుకోవడానికి వర్గాలుగా విభజిస్తాయి.

ఇక్కడ ఇచ్చింది పాఠ్యపుస్తక స్థాయి పరిచయం మాత్రమే. ప్రతి సంధికి విడిగా ఒక పేజీ ఈ విభాగంలో ఉంది.

The kinds of sandhi are the different ways of sorting sandhis into groups. Many different changes go under the single name sandhi, so grammar books divide them into groups to make them easier to learn.

This is a textbook-level introduction only. Each sandhi has its own page in this section.

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

1. భాషను బట్టి. తెలుగు పదాల మధ్య జరిగేవి తెలుగు సంధులు: అత్వ సంధి, ఇత్వ సంధి, ఉత్వ సంధి, యడాగమ సంధి, త్రిక సంధి, ఆమ్రేడిత సంధి, గసడదవాదేశ సంధి వంటివి. సంస్కృత పదాల మధ్య జరిగేవి సంస్కృత సంధులు: సవర్ణదీర్ఘ సంధి, గుణ సంధి, వృద్ధి సంధి, యణాదేశ సంధి, జశ్త్వ సంధి, శ్చుత్వ సంధి, అనునాసిక సంధి, విసర్గ సంధి వంటివి.

2. కలిసే వర్ణాలను బట్టి. రెండు అచ్చులు కలిసే సంధులను అచ్సంధులు అని, హల్లుకు సంబంధించిన మార్పు ఉన్న సంధులను హల్సంధులు అని అంటారు. సంస్కృత వ్యాకరణంలో 'అచ్' అంటే అన్ని అచ్చులు, 'హల్' అంటే అన్ని హల్లులు.

3. జరిగే మార్పును బట్టి. కొన్ని గ్రంథాలు ఒక వర్ణం లోపించడాన్ని లోపం (ఉదా. ఉత్వ సంధిలో ఉకారం లోపిస్తుంది), ఒక వర్ణం స్థానంలో మరొకటి రావడాన్ని ఆదేశం (ఉదా. గసడదవాదేశ సంధి, యణాదేశ సంధి), కొత్త వర్ణం వచ్చి చేరడాన్ని ఆగమం (ఉదా. యడాగమ సంధిలో 'య' వస్తుంది) అని చెబుతాయి.

4. నియమం ఎంత కఠినమో. కొన్ని సంధులు తప్పనిసరిగా జరుగుతాయి (నిత్యం), కొన్ని జరగవచ్చు జరగకపోవచ్చు (వికల్పం), కొన్ని చాలాచోట్ల జరుగుతాయి కానీ అన్నిచోట్లా కాదు (బహుళం).

1. By language. Sandhis between Telugu words are Telugu sandhis: atva, itva, utva, yadagama, trika, amredita and gasadadavadesa sandhi, for example. Sandhis between Sanskrit words are Sanskrit sandhis: savarnadirgha, guna, vriddhi, yanadesa, jashtva, shchutva, anunasika and visarga sandhi, for example.

2. By the sounds that meet. Sandhis where two vowels meet are called achsandhis, and those with a change involving a consonant are called halsandhis. In Sanskrit grammar "ac" stands for all vowels and "hal" for all consonants.

3. By the kind of change. Some books speak of loss (lopa, for example the u of utva sandhi drops), replacement (adesa, for example in gasadadavadesa and yanadesa sandhi), and insertion (agama, for example the "ya" that comes in yadagama sandhi).

4. By how strict the rule is. Some sandhis are obligatory (nityam), some optional (vikalpam), and some frequent but not universal (bahulam).

గమనికలు Notes

సంధుల పేర్లు, సంఖ్య, వర్గీకరణ గ్రంథాన్ని బట్టి మారతాయి. ఒకే సంధిని ఒక పుస్తకం ఒక వర్గంలో, మరొక పుస్తకం మరొక వర్గంలో చెప్పవచ్చు. ఇక్కడ పేర్కొనని ఇతర తెలుగు సంధులు కూడా పాఠ్యపుస్తకాల్లో కనిపిస్తాయి; వాటిని ఆయా గ్రంథాల్లో చూడాలి.

పైన చెప్పిన వర్గీకరణలు ఒకదానికొకటి అడ్డు రావు; ఒకే సంధిని భాష ప్రకారం ఒక వర్గంలో, మార్పు ప్రకారం మరొక వర్గంలో చెప్పవచ్చు. ఉదాహరణకు యణాదేశ సంధి సంస్కృత సంధి, అచ్సంధి, ఆదేశ సంధి కూడా.

The names, number and grouping of sandhis vary by book, and the same sandhi may be placed in one group by one book and in another by another. Other Telugu sandhis not mentioned here also appear in textbooks; see those books for them.

The groupings above do not exclude one another: one sandhi can be placed by language in one group and by the kind of change in another. For example, yanadesa sandhi is a Sanskrit sandhi, an achsandhi, and a sandhi of replacement.