హల్సంధులు

నిర్వచనం Definition

సంస్కృత వ్యాకరణ పరిభాషలో 'హల్' అంటే హల్లులన్నీ (వ్యంజనాలు). హల్సంధులు అంటే రెండు పదాలు కలిసే చోట ఒక హల్లు మరొక హల్లుగా మారే లేదా హల్లుకు సంబంధించిన మార్పు జరిగే సంధులు. వ్యంజనసంధులు అనే పేరు కూడా కనిపిస్తుంది.

In the terminology of Sanskrit grammar, "hal" means all the consonants. Halsandhis are the sandhis in which, where two words meet, one consonant turns into another or some other change involving a consonant takes place. They are also called vyanjana sandhis (consonant sandhis).

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

సంస్కృత పదాల్లో: దిక్ + గజం = దిగ్గజం (జశ్త్వ సంధి), సత్ + జనుడు = సజ్జనుడు (శ్చుత్వ సంధి), వాక్ + మయం = వాఙ్మయం (అనునాసిక సంధి). వీటిలో పదం చివరి హల్లు తరువాతి వర్ణాన్ని బట్టి మారుతుంది.

తెలుగు పదాల్లో గసడదవాదేశ సంధి ఈ వర్గానికి ఉదాహరణగా చెబుతారు: ఇక్కడ తరువాతి పదం మొదటి హల్లు స్థానంలో మరొక హల్లు వస్తుంది.

ప్రతి సంధికీ ఈ విభాగంలో విడిగా ఒక పేజీ ఉంది.

In Sanskrit words: dik + gajam = diggajam (jashtva sandhi), sat + janudu = sajjanudu (shchutva sandhi), vak + mayam = vangmayam (anunasika sandhi). In these the final consonant of the first word changes according to the sound that follows.

Among Telugu words, gasadadavadesa sandhi is cited as an example of this group: there a consonant takes the place of the first consonant of the following word.

Each sandhi has its own page in this section.

గమనికలు Notes

ఏ సంధులను హల్సంధుల్లో చేర్చాలో గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు (సరిచూడాలి). సంస్కృత వ్యాకరణంలో విసర్గ సంధిని తరచు మూడో వర్గంగా విడిగా చెబుతారు.

ఇక్కడ ఉదాహరణగా చెప్పని తెలుగు హల్సంధులు కూడా కొన్ని పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉంటాయి; వాటిని ఆయా పుస్తకాల్లో చూడాలి.

Which sandhis are counted as halsandhis can differ by book (subject to verification). In Sanskrit grammar the visarga sandhi is often given separately, as a third group.

Some textbooks also include other Telugu consonant sandhis that are not given as examples here; see those books for them.