జశ్త్వసంధి

నిర్వచనం Definition

జశ్త్వసంధి సంస్కృత సంధుల్లో ఒకటి, హల్సంధుల్లో చేర్చి చెబుతారు. 'జశ్' అంటే గ, జ, డ, ద, బ అనే వర్గ తృతీయాక్షరాలు; వాటిగా మారడమే 'జశ్త్వం'. పదం చివరి కఠిన వర్ణం (క, చ, ట, త, ప) తరువాతి వర్ణం అచ్చు అయినప్పుడు లేదా మృదువైన హల్లు అయినప్పుడు, తన వర్గంలోని తృతీయాక్షరంగా మారుతుంది.

Jashtva sandhi is one of the Sanskrit sandhis, and is usually counted among the halsandhis. "Jash" stands for the third consonants of the classes: ga, ja, da (retroflex), da and ba; turning into them is "jashtva". When a word ends in a hard consonant (ka, cha, ta, ta, pa) and the next sound is a vowel or a soft consonant, the final consonant changes to the third consonant of its own class.

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

నియమం (పాఠ్యపుస్తక రూపంలో): పదాంతంలోని క, చ, ట, త, ప లకు అచ్చు లేదా మృదు హల్లు పరమైతే అవి వరుసగా గ, జ, డ, ద, బ లవుతాయి.

ఉదాహరణలు:

వాక్ + ఈశ = వాగీశ

సత్ + ఆచారం = సదాచారం

జగత్ + ఈశ్వరుడు = జగదీశ్వరుడు

దిక్ + గజం = దిగ్గజం

The rule, in textbook form: when a vowel or a soft consonant follows a word-final ka, cha, ta, ta or pa, these become ga, ja, da, da and ba respectively.

Examples:

vak + isha = vagisha

sat + acharam = sadacharam

jagat + ishvarudu = jagadishvarudu

dik + gajam = diggajam

గమనికలు Notes

ఈ సంధిలో మార్పు తరువాతి వర్ణాన్ని బట్టి జరుగుతుంది; ఏ వర్ణాలను 'మృదువులు' అంటారు, ఏ సందర్భాల్లో నియమం వర్తిస్తుంది అనే వివరాలు గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు (సరిచూడాలి).

ఈ సంధి తెలుగులో వాగీశ, సదాచారం వంటి కలిసిన రూపాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. మినహాయింపులు ఇక్కడ చేర్చలేదు.

The change in this sandhi depends on the sound that follows; which sounds count as "soft", and in which contexts the rule applies, may differ by book (subject to verification).

In Telugu the sandhi is mostly seen in already joined forms such as vagisha and sadacharam. Exceptions are not included here.