విసర్గసంధి

నిర్వచనం Definition

విసర్గసంధి సంస్కృత సంధుల్లో ఒకటి. విసర్గ (ః) అంటే అచ్చు తరువాత వచ్చే ఒక వర్ణం; సంస్కృత పదాలు చాలా వాటి చివర ఇది ఉంటుంది (తపః, మనః, యశః వంటివి). తరువాతి వర్ణాన్ని బట్టి విసర్గ ఉండవచ్చు, మారవచ్చు లేదా పోవచ్చు. సంస్కృత వ్యాకరణంలో దీన్ని అచ్సంధి, హల్సంధులతో పాటు మూడో వర్గంగా చెప్పడం తరచు కనిపిస్తుంది.

Visarga sandhi is one of the Sanskrit sandhis. The visarga (a two-dot sign, h) is a sound that follows a vowel; many Sanskrit words end in it (tapah, manah, yashah and so on). Depending on the sound that follows, the visarga may stay, change or disappear. Sanskrit grammar often presents this as a third group alongside the achsandhis and halsandhis.

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

ఇక్కడ తెలుగులో ఎక్కువగా కనిపించే నియమాన్ని మాత్రమే ఇచ్చాం. నియమం (పాఠ్యపుస్తక రూపంలో): అకారం తరువాత ఉన్న విసర్గకు మృదు హల్లు (వర్గాల తృతీయ, చతుర్థ, పంచమాక్షరాలు, య ర ల వ హ) పరమైతే, ఆ 'అః' 'ఓ' గా మారుతుంది.

ఉదాహరణలు:

మనః + హరం = మనోహరం

తపః + వనం = తపోవనం

యశః + ధనం = యశోధనం

Only the rule most often seen in Telugu is given here. The rule, in textbook form: when a soft consonant (the third, fourth or fifth consonant of a class, or ya ra la va ha) follows a visarga that comes after a, that "ah" becomes "o".

Examples:

manah + haram = manoharam

tapah + vanam = tapovanam

yashah + dhanam = yashodhanam

గమనికలు Notes

విసర్గకు కఠిన వర్ణం (క, ప వంటివి) పరమైనప్పుడు, లేదా అకారం కాక వేరే అచ్చు తరువాత ఉన్నప్పుడు, లేదా అచ్చు పరమైనప్పుడు వేర్వేరు మార్పులు ఉంటాయి; ఆ నియమాలు ఇక్కడ చేర్చలేదు. సంస్కృత వ్యాకరణ గ్రంథాల్లో చూడవచ్చు.

తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఈ సంధిని ఎంతవరకు, ఏ పేరుతో చెబుతారో గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు (సరిచూడాలి).

Other changes apply when a hard sound (ka, pa and so on) follows the visarga, when it comes after a vowel other than a, or when a vowel follows it; those rules are not included here, and may be found in Sanskrit grammar books.

How far, and under what name, this sandhi is taught in Telugu textbooks may differ by book (subject to verification).