అల్పప్రాణాలు, మహాప్రాణాలు

నిర్వచనం Definition

ప్రాణం అంటే ఇక్కడ ఉచ్చారణలో వెలువడే గాలి. తక్కువ గాలితో పలికే హల్లులను అల్పప్రాణాలు అంటారు; ఎక్కువ గాలితో పలికే హల్లులను మహాప్రాణాలు అంటారు. ఇంగ్లీషులో వీటిని అన్ఆస్పిరేటెడ్, ఆస్పిరేటెడ్ ధ్వనులు అనవచ్చు.

ప్రతి వర్గంలో (వర్గాక్షరాలు పేజీ చూడండి) మొదటి, మూడవ అక్షరాలు అల్పప్రాణాలు; రెండవ, నాలుగవ అక్షరాలు మహాప్రాణాలు.

"Prana" here means the breath released in speaking. Consonants spoken with little breath are alpapranalu; those spoken with more breath are mahapranalu. In English they may be called unaspirated and aspirated sounds.

In each group (see the page on vargaksharalu) the first and third letters are alpapranalu and the second and fourth are mahapranalu.

గుర్తించడం, ఉదాహరణలు Recognising it, examples

క-వర్గం: అల్పప్రాణాలు క, గ; మహాప్రాణాలు ఖ, ఘ.

చ-వర్గం: అల్పప్రాణాలు చ, జ; మహాప్రాణాలు ఛ, ఝ.

ట-వర్గం: అల్పప్రాణాలు ట, డ; మహాప్రాణాలు ఠ, ఢ.

త-వర్గం: అల్పప్రాణాలు త, ద; మహాప్రాణాలు థ, ధ.

ప-వర్గం: అల్పప్రాణాలు ప, బ; మహాప్రాణాలు ఫ, భ.

ఉదాహరణకు 'దానం' (ద అల్పప్రాణం), 'ధనం' (ధ మహాప్రాణం): ఒకే వర్గంలోని రెండు అక్షరాల తేడా పదం అర్థాన్ని మారుస్తుంది.

Ka-group: alpapranalu ka, ga; mahapranalu kha, gha.

Cha-group: alpapranalu cha, ja; mahapranalu chha, jha.

Ta-group: alpapranalu ta, da; mahapranalu tha, dha.

Ta-group (dental): alpapranalu ta, da; mahapranalu tha, dha.

Pa-group: alpapranalu pa, ba; mahapranalu pha, bha.

For example "danam" (da is alpaprana) and "dhanam" (dha is mahaprana): the difference between two letters of one group changes the meaning of the word.

గమనికలు Notes

ప్రతి వర్గంలోని ఐదవ అక్షరమైన అనునాసికాలను, య ర ల వ లను చాలా పుస్తకాలు అల్పప్రాణాలుగా, శ ష స హ లను మహాప్రాణాలుగా చెబుతాయి; ఇది గ్రంథాన్ని బట్టి మారుతుంది (సరిచూడాలి). మహాప్రాణాలు ఎక్కువగా సంస్కృత మూలమైన పదాల్లో కనిపిస్తాయి.

ఇక్కడ ఇచ్చింది పాఠ్యపుస్తక స్థాయి వివరణ; ఆధునిక ధ్వనిశాస్త్రం ఈ భేదాన్ని ఇంకా సూక్ష్మంగా వివరిస్తుంది.

Many books count the fifth letters of the groups (the nasals) and ya, ra, la, va as alpapranalu, and sha, sha, sa, ha as mahapranalu; this differs by book (subject to verification). The mahapranalu are seen mostly in words of Sanskrit origin.

This is a textbook-level account; modern phonetics describes this contrast in finer detail.