పుంప్వాదేశసంధి

నిర్వచనం Definition

పుంప్వాదేశసంధి తెలుగు సంధుల్లో ఒకటి. 'ఆదేశం' అంటే ఒక వర్ణం స్థానంలో వచ్చేది. ఇక్కడ పదం చివరి 'ము' స్థానంలో 'పు' లేదా 'ంపు' వస్తాయి. ఈ రెండు ఆదేశాలనే సూత్రంలో 'పుంపులు' అని కలిపి చెబుతారు; పేరు అక్కడినుంచే వచ్చింది (సరిచూడాలి).

ఇది ఎక్కువగా కర్మధారయ సమాసంలో, అంటే మొదటి పదం రెండవ పదాన్ని వర్ణించే సమాసంలో, కనిపిస్తుంది.

Pumpvadesa sandhi is one of the Telugu sandhis. An "adesa" is a sound that comes in place of another. Here "pu" or "mpu" comes in place of the final "mu" of a word. The two replacements are named together as "pumpulu" in the rule, and the name of the sandhi comes from there (subject to verification).

It is seen mainly in the karmadharaya compound, in which the first word describes the second.

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

నియమం (పాఠ్యపుస్తక రూపంలో): కర్మధారయ సమాసంలో పూర్వపదం చివరి 'ము' కు 'పు' లేదా 'ంపు' ఆదేశంగా వస్తాయి.

ఉదాహరణలు:

సరసము + మాట = సరసపుమాట (లేదా సరసంపుమాట)

ముత్యము + చిప్ప = ముత్యపుచిప్ప (లేదా ముత్యంపుచిప్ప)

The rule, in textbook form: in a karmadharaya compound, "pu" or "mpu" comes in place of the final "mu" of the first word.

Examples:

sarasamu + mata = sarasapumata (or sarasampumata)

mutyamu + chippa = mutyapuchippa (or mutyampuchippa)

గమనికలు Notes

'పు', 'ంపు' లలో ఏ రూపం ఏ పదాల దగ్గర వస్తుంది, తరువాతి పదం ఏ అక్షరంతో మొదలవుతుందనే షరతులు ఉన్నాయా అనే వివరాలు గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు; ఇక్కడ సాధారణ రూపాన్ని మాత్రమే ఇచ్చాం (సరిచూడాలి).

'ముత్యపుచిప్ప' వంటి రూపాలను సమాసాల్లో ఏ రకంగా చెప్పాలనేది కూడా గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు. పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఈ సంధిని కర్మధారయ సమాసం దగ్గరే చెబుతారు.

ముత్యపు చిప్ప వంటి 'పు' రూపాలు నేటి భాషలో కూడా సహజంగా వినిపిస్తాయి; అయితే సంధి నియమం అన్ని ము-అంత పదాలకూ వర్తించదు.

Which of "pu" and "mpu" occurs with which words, and whether there are conditions on the letter that begins the second word, may differ by book; only the general form is given here (subject to verification).

How forms such as "mutyapuchippa" are to be classed among the compounds may also differ by book. Textbooks usually place this sandhi under the karmadharaya compound.

The "pu" forms, as in "mutyapu chippa", sound natural in Telugu today, but the rule does not apply to every word ending in "mu".