సరళాదేశసంధి

నిర్వచనం Definition

సరళాదేశసంధి తెలుగు సంధుల్లో ఒకటి. 'ఆదేశం' అంటే ఒక వర్ణం స్థానంలో వచ్చే మరొక వర్ణం. ఇక్కడ పరుషాల (క, చ, ట, త, ప) స్థానంలో సరళాలు (గ, జ, డ, ద, బ) వస్తాయి.

పాఠ్యపుస్తకాల్లో హల్లులను ఇలా మూడు రకాలుగా చెబుతారు: పరుషాలు క, చ, ట, త, ప (అయిదు వర్గాల మొదటి అక్షరాలు); సరళాలు గ, జ, డ, ద, బ (అయిదు వర్గాల మూడవ అక్షరాలు); స్థిరాలు మిగిలిన హల్లులు.

ఈ సంధి జరగడానికి పూర్వపదం ద్రుతప్రకృతికము అయి ఉండాలి. అంటే పదం చివర ద్రుతం, అంటే నకారం (ను లేదా న్ రూపంలో) ఉండాలి. ఆ పదం తరువాత పరుషంతో మొదలయ్యే పదం వస్తే, ఆ పరుషం సరళంగా మారుతుంది.

Sarala-adesa sandhi is one of the Telugu sandhis. An "adesa" is a sound that comes in place of another. Here the soft consonants (saralalu) ga, ja, da, da, ba come in place of the hard consonants (parushalu) ka, cha, ta, ta, pa.

Textbooks sort the consonants into three kinds: parushalu ka, cha, ta, ta, pa (the first letter of each of the five groups); saralalu ga, ja, da, da, ba (the third letter of each group); and sthiralu, the remaining consonants.

For this sandhi the first word must be a drutaprakritikam, that is, a word that ends in the druta, the nasal na (as nu or n). When a word beginning with a hard consonant follows such a word, that consonant becomes the matching soft consonant.

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

నియమం (పాఠ్యపుస్తక రూపంలో): ద్రుతప్రకృతికము తరువాత ఉన్న పరుషాలకు సరళాలు ఆదేశమవుతాయి.

అక్షరాల వరుస:

క → గ

చ → జ

ట → డ

త → ద

ప → బ

ఉదాహరణలు:

పూచెను + కలువలు = పూచెనుగలువలు

తోచెను + చుక్కలు = తోచెనుజుక్కలు

మొగిడెను + పద్మము = మొగిడెనుబద్మము

మూడు సంధులను కలపకండి:

1. పూర్వపదం చివర ద్రుతం (పూచెను వంటివి) ఉంటే, పరుషం సరళం (గ, జ, డ, ద, బ) అవుతుంది. అదే ఈ పేజీలోని సరళాదేశసంధి.

2. పూర్వపదం ప్రథమా విభక్తి రూపంలో (వాడు, రాముడు వంటివి) ఉంటే, పరుషం స్థానంలో గ, స, డ, ద, వ లు వస్తాయి. అది గసడదవాదేశసంధి. రెండింటిలోనూ క→గ, ట→డ, త→ద ఒకటే; తేడా చ (జ లేదా స), ప (బ లేదా వ) విషయంలో, ముఖ్యంగా ఏ పదం తరువాత వస్తుందనే షరతులో ఉంది.

3. ద్రుతప్రకృతికము అంటే ఏమిటో, ద్రుతం రూపంలో వచ్చే మార్పులేమిటో ద్రుతప్రకృతికసంధి పేజీలో ఉంది.

The rule, in textbook form: the hard consonants that follow a drutaprakritikam are replaced by the soft consonants.

The correspondence:

ka becomes ga

cha becomes ja

ta (retroflex) becomes da (retroflex)

ta (dental) becomes da (dental)

pa becomes ba

Examples:

puchenu + kaluvalu = puchenugaluvalu ("the water lilies bloomed")

tochenu + chukkalu = tochenujukkalu ("the stars appeared")

mogidenu + padmamu = mogidenubadmamu ("the lotus closed")

Do not mix up three things:

1. When the first word ends in the druta (like puchenu), the hard consonant becomes a soft one (ga, ja, da, da, ba). That is the sarala-adesa sandhi on this page.

2. When the first word is in the nominative form (like vadu or ramudu), ga, sa, da, da, va come in place of the hard consonant. That is gasadadavadesa sandhi. In both, ka becomes ga, ta becomes da and ta becomes da; the difference lies in cha (ja or sa) and pa (ba or va), and above all in which kind of word comes first.

3. What a drutaprakritikam is, and what changes can happen to the druta itself, is on the page for drutaprakritika sandhi.

గమనికలు Notes

ఈ రూపాలు ప్రధానంగా పద్యభాషలో, ప్రాచీన పద్ధతిలో కనిపిస్తాయి; నేటి వ్యావహారిక భాషలో సాధారణంగా పాటించరు. ఈ సంధి ఎంత తప్పనిసరి అనేది గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు (సరిచూడాలి).

సంధి జరిగిన రూపాన్ని కొన్ని పుస్తకాలు రెండు పదాలుగా (పూచెను గలువలు), కొన్ని ఒకే పదంగా (పూచెనుగలువలు) రాస్తాయి; ఇక్కడ ఒకే పదంగా ఇచ్చాం.

'సరళాలు' అనే పేరు గ, జ, డ, ద, బ లకు పాఠ్యపుస్తకాల్లో వాడతారు. గసడదవాదేశసంధిలో వచ్చే గ, స, డ, ద, వ లను కొందరు కూడా సరళాలు అని వదులుగా అంటారు; పుస్తకాలను బట్టి ఈ వాడకం మారుతుంది (సరిచూడాలి).

సంధుల పేర్లు, వాటిని విభజించే తీరు గ్రంథాన్ని బట్టి కొంత మారుతుంది.

These forms are seen mainly in verse language and the older style; in everyday Telugu today the rule is not usually followed. How strict the rule is may differ by book (subject to verification).

Some books write the joined form as two words (puchenu galuvalu), others as one (puchenugaluvalu); it is given here as one word.

In textbooks the name "saralalu" is used for ga, ja, da, da, ba. Some people also loosely call the ga, sa, da, da, va of gasadadavadesa sandhi "saralalu"; this use varies by book (subject to verification).

The names of the sandhis, and the way they are divided, differ somewhat by book.