టుగాగమసంధి

నిర్వచనం Definition

టుగాగమసంధి తెలుగు సంధుల్లో ఒకటి. 'ఆగమం' అంటే కొత్తగా వచ్చి చేరే వర్ణం. ఇక్కడ వచ్చి చేరేది 'ట'. పూర్వపదం చివర ఉకారం ఉండి, పరపదం అచ్చుతో మొదలైతే, ఆ రెండింటి మధ్య 'ట' వచ్చి చేరుతుంది; పరపదంలోని అచ్చు ఆ 'ట' తో కలుస్తుంది.

Tugagama sandhi is one of the Telugu sandhis. An "agama" is a sound that is newly added. Here the added sound is "ta". When the first word ends in the vowel u and the second begins with a vowel, a "ta" comes in between them, and the initial vowel of the second word joins that "ta".

నియమం, ఉదాహరణలు Rule and examples

నియమం (పాఠ్యపుస్తక రూపంలో): కర్మధారయ సమాసంలో ఉకారంతో అంతమయ్యే పదానికి అచ్చు పరమైనప్పుడు 'ట' ఆగమంగా వస్తుంది.

ఉదాహరణలు:

పండు + ఆకు = పండుటాకు (పండిన, పసుపుపచ్చ ఆకు)

నిగ్గు + అద్దము = నిగ్గుటద్దము (నిగనిగలాడే అద్దం)

చెక్కు + అద్దము = చెక్కుటద్దము

The rule, in textbook form: in a karmadharaya compound, when a vowel follows a word ending in u, a "ta" is added.

Examples:

pandu + aku = pandutaku (a ripe or yellowed leaf)

niggu + addamu = niggutaddamu (a shining mirror)

chekku + addamu = chekkutaddamu

గమనికలు Notes

ఉకారానికి అచ్చు పరమైనప్పుడు సాధారణంగా ఉత్వసంధి జరుగుతుంది, అంటే ఉకారం లోపిస్తుంది. ఈ సమాసాల్లో దానికి బదులుగా, లేదా దానితోపాటు వికల్పంగా, 'ట' వస్తుంది. కొన్ని పదాలకు (పేరు, చిగురు వంటివి) రెండు రూపాలూ ఉంటాయని పుస్తకాలు చెబుతాయి: చిగురు + ఆకు = చిగురుటాకు లేదా చిగురాకు (సరిచూడాలి).

ఏ పదాలకు ఇది తప్పనిసరి, ఏవి వికల్పం అనే వివరాలు గ్రంథాన్ని బట్టి మారవచ్చు; ఇక్కడ సాధారణ రూపాన్ని మాత్రమే ఇచ్చాం.

ఈ రూపాలు పద్యభాషలో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి; 'పండుటాకు' వంటి కొన్ని రూపాలు నేటి భాషలోనూ వినిపిస్తాయి.

When a vowel follows u, utva sandhi usually takes place, that is, the u drops. In these compounds a "ta" comes instead, or optionally alongside it. Books say that some words (such as peru and chiguru) have both forms: chiguru + aku = chigurutaku or chiguraku (subject to verification).

Which words take it obligatorily and which optionally may differ by book; only the general form is given here.

These forms are seen mainly in verse language; some, such as "pandutaku", are also heard in Telugu today.